የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ የድምፅ መስጫ ወረቀቶችን በውጭ አገር አሳትሞ ማጠናቀቁን ተከትሎ፣ ለመጪው 7ኛው ጠቅላላ አገራዊ ምርጫ ከተመዘገቡት 48 የፖለቲካ ፓርቲዎች መካከል ስድስቱ ከውድድር ውጪ መሆናቸው ታውቋል። ይህ ውሳኔ በምርጫው የሚሳተፉትን ፓርቲዎች ቁጥር ወደ 42 ዝቅ ያደረገ ሲሆን፣ ከውድድር የወጡበት ምክንያትም የአገሪቱን ወቅታዊ የፖለቲካ፣ የደኅንነት እና የሕግ መዋቅር ተግዳሮቶች ቁልጭ አድርጎ የሚያሳይ ነው።
በዚህ የዜና ትንተና ስድስቱ ፓርቲዎች ከምርጫው የተሰረዙባቸውን መንስኤዎች በሦስት ዋና ዋና ክፍሎች ከፋፍለን እንቃኛቸዋለን። ከውድድር ውጪ ከሆኑት ፓርቲዎች መካከል ግማሹን (ሦስቱን) የሚይዙት በትግራይ ክልል የሚንቀሳቀሱ የፖለቲካ ድርጅቶች ናቸው። እነርሱም፦ ዲሞክራሲያዊ ስምረት ትግራይ (ስምረት) ፣ ትንሳኤ ሰብዓ እንደርታ ፣ ትንሳኤ ሥርዓት ቃንጪ ኃቂ ፓርቲ ናቸው።
እነዚህ ፓርቲዎች ከምርጫው የወጡት በራሳቸው ድክመት ሳይሆን፣ በትግራይ ክልል ወቅታዊ ሁኔታ ምክንያት ምርጫ ባለመካሄዱ ነው። ይህ ክስተት በአገሪቱ አንዳንድ አካባቢዎች አሁንም አስተማማኝ ሰላም አለመስፈኑ፣ ዜጎች ሕገ-መንግስታዊ የዲሞክራሲ መብታቸውን ሙሉ በሙሉ ለመጠቀም እንዳይችሉ ማነቆ መሆኑን ያሳያል። የክልላዊ ምርጫዎች መስተጓጎል የምርጫውን አገራዊ አካታችነት ጥያቄ ውስጥ የሚጥል ከመሆኑም በላይ፣ በክልሉ ያሉ የፖለቲካ ኃይሎች በሰላማዊ መንገድ አማራጭ ሐሳብ ይዘው እንዳይወጡ ዕድሉን ይዘጋል።
የኢትዮጵያ ሶሻል ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ (ኢሶዴፓ) ከምርጫው የተሰረዘው በአመራሮቹ መካከል በተፈጠረ የውስጥ ክፍፍል እና በፍርድ ቤት ክርክር ሳቢያ ነው። ይህ ዓይነቱ ችግር በኢትዮጵያ ተቃዋሚ ፓርቲዎች ዘንድ በተደጋጋሚ የሚስተዋል ሲሆን፣ የፓርቲዎችን ተቋማዊ ጥንካሬ ማነስ ያመላክታል። የውስጥ ልዩነቶችን በፓርቲው የዲሲፕሊን መዋቅር እና በውይይት ከመፍታት ይልቅ ወደ ፍርድ ቤት ማምራቱ፣ የምርጫ ቦርድን ጥብቅ የጊዜ ሰሌዳ ተከትሎ ለመጓዝ አዳጋች ያደርገዋል። ይህ ክስተት ፓርቲዎች ከውጭ ከሚገጥማቸው ፈተና ባሻገር፣ የውስጥ ዲሞክራሲን እና አንድነትን የመገንባት ትልቅ የቤት ሥራ እንዳለባቸው ያሳያል።
የሲዳማ ፌደራሊስት ፓርቲ (ሲፈፓ) ከውድድር የወጣው በበጀት ኦዲት ሪፖርት መዘግየት ምክንያት ሲሆን፣ የጋምቤላ ሕዝቦች ነፃነት ንቅናቄ (ጋሕነን) ደግሞ ምክንያቱን በውል ባላወቀው ሁኔታ መሰረዙን ገልጾ ቦርዱን እየወቀሰ ይገኛል።
የሲፈፓ ጉዳይ የምርጫ ቦርድን የሕግ የበላይነት እና የፋይናንስ ግልጽነት መመሪያዎችን በጥብቅ መተግበር የሚያሳይ ቢሆንም፣ ፓርቲዎች ደግሞ የቢሮክራሲ እና የቴክኒክ ብቃት ክፍተት እንዳለባቸው ይጠቁማል። በሌላ በኩል፣ የጋሕነን "ምክንያቱን አላውቅም" ባለው ሁኔታ መሰረዝ እና በቦርዱ ላይ የቀረበው ወቀሳ፣ በምርጫ አስፈጻሚው አካል እና በፓርቲዎች መካከል ያለውን የኮሙዩኒኬሽን ክፍተት ያሳያል። ለምርጫው ታማኝነት ሲባል ቦርዱ ውሳኔዎቹን በግልጽ እና በማስረጃ ለፓርቲዎችም ሆነ ለሕዝብ ማሳወቅ ይጠበቅበታል።
ስድስቱ ፓርቲዎች ከ7ኛው ጠቅላላ ምርጫ ውጪ መደረጋቸው የኢትዮጵያን የፖለቲካ ምህዳር ፈተናዎች በግልጽ ያሳያል። የጸጥታ እጦት የአካታችነትን መብት ሲነፍግ፣ የውስጥ ክፍፍልና የተቋማዊ አሰራር ድክመት ደግሞ የፓርቲዎችን ተወዳዳሪነት ያቀጭጫሉ። መጪው ምርጫ በተቀሩት 42 ፓርቲዎች መካከል የሚካሄድ ቢሆንም፣ ከውድድር ውጪ የሆኑት ፓርቲዎች ያስገነዘቡት እውነታ ግን መዋቅራዊ የፖለቲካ እና የደኅንነት ማሻሻያዎች ካልተደረጉ የአገሪቱ የዲሞክራሲ ጉዞ ሙሉ ሊሆን እንደማይችል ነው።
