በትግራይ የነበረው የተኩስ አቁም ስምምነት ፈራርሷል፣ ጦርነት እንደገና ተቀስቅሷል

በጥቅምት 2026 የወጣው ‘ኮንቲነንት’ (The Continent) ጋዜጣ እትም ቁጥር 255 በትግራይ የተፈረመውን የሰላም ስምምነት ውድቀት እና ወደ አዲስ ጦርነት የተመለሰበትን ሁኔታ ያሳያል። 'የትግራይ የሰላም ስምምነት እንዴት ፈረሰ' የሚለው ርዕስ እንደሚያመለክተው፣ እ.ኤ.አ. በ 2022 የተፈረመው የፕሪቶሪያ ስምምነት ተግባራዊ ስላልሆነ ጦርነት እንደገና ተነስቷል። ዘገባው ይህን ሂደት በዝርዝር ዳሷል።

ያልተፈቱ ጥያቄዎች እና የጦርነት መመለስ።

ለሁለት ዓመታት የዘለቀውን አውዳሚ የእርስ በርስ ጦርነት ያስቆመው የፕሪቶሪያ ስምምነት ጠላቶችን ትጥቅ በማስፈታት እና በጋራ ወደ ፊት በመጓዝ ላይ የተመሰረተ ነበር። ነገር ግን ሁለቱም ወገኖች በስምምነቱ ላይ ሳይስማሙ ቀርተዋል። በተለይም እንደ ምዕራብ ትግራይ ያሉ አከራካሪ አካባቢዎች የማን ቁጥጥር ስር ይሁኑ የሚለው ጥያቄ ምላሽ አላገኘም። የምዕራብ ትግራይ አከባቢ በትግራይ ህዝብ ነጻነት ግንባር (TPLF) እና በአማራ ክልል መካከል ይገባኛል የሚባልለት ነው።

የተኩስ አቁም ስምምነቱ መፍረስ።

በነሐሴ ወር ወደ ሙሉ ጦርነት ተሸጋግሮ እንደነበር ዘገባው ያመለክታል። በኢትዮጵያና በሱዳን ድንበር ላይ በትግራይ እና በፌዴራል ኃይሎች መካከል ግጭት ተቀስቅሷል። በሴፕቴምበር ወር ደግሞ የትግራይ ኃይሎች የመቀሌ አውሮፕላን ማረፊያን ያዙ። ይህ እርምጃ የተኩስ አቁም ስምምነቱን አፈረሰው።

የፖለቲካ ቀውስ እና አዲስ አሰላለፍ።

በትግራይ አመራር ውስጥም ክፍፍል ተፈጠረ። በትግራይ ክልል ጊዜያዊ አስተዳደር ኃላፊ ሆነው የተሾሙት አቶ ጌታቸው ረዳ ከፌዴራል መንግስት ጋር ተባብረው ለመስራት ጥረት አድርገው ነበር። ነገር ግን ከተቀናቃኞቻቸው ከፍተኛ ትችት ደርሶባቸዋል። በመቀጠልም በዶ/ር ደብረጽዮን ገብረሚካኤል ተተኩ። የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድም በግንቦት ወር TPLF ን በይፋ ሰረዘው። TPLF አጠቃላይ ጉባኤ መጥራት ባለመቻሉ እና ማስጠንቀቂያዎችን ችላ በማለቱ ነው።

ቀደም ሲል የነበሩ ወዳጆች አሁን ጠላቶች ሆነዋል። የአማራ ኃይሎች እና ኤርትራ በጦርነቱ ከፌዴራል መንግስት ጋር አብረው ወግተው ነበር። ነገር ግን ከፕሪቶሪያ ስምምነት በኋላ ከፌዴራል መንግስት ጋር ተጣልተዋል። የትግራይ ኃይሎች የመቀሌ አውሮፕላን ማረፊያን ከመያዛቸው በፊት ከሰባት የታጠቁ የተቃዋሚ ቡድኖች ጋር ጥምረት ፈጠሩ። ይህ ጥምረት በመስከረም 23 ይፋ ተደረገ። ከዚህ ጥምረት መካከል TPLF፣ የአማራ ፋኖ ብሔራዊ ንቅናቄ እና የኦሮሞ ነጻነት ጦር ይገኙበታል። የፌዴራል መንግስት ደግሞ ኤርትራን ይህን ጥምረት ደግፋለች ሲል ከሷል።

የሰላም ስምምነቱ መፍረስ በሲቪሎች ላይ አስከፊ መዘዝ አምጥቷል። የነዳጅ፣ የመድኃኒት እና የንጹሕ ውሃ እጥረት እንደገና ተከስቷል። በመቀሌ ከተማ በርካታ የመንግስት ደጋፊ ኃይሎች ሲዘዋወሩ በመስከረም 23 በተደረገው ውጊያ በከባድ መሣሪያ ምክንያት እግሯ የተቆረጠች ህጻን በሆስፒታል ታይታለች። በሰሜን ኢትዮጵያ በተቀሰቀሰው ጦርነት የተፈናቀሉ ሲቪሎች ወደ ቤታቸው መመለስ እንዳልቻሉ የሰላም ግንባታ ባለሙያ አስጠንቅቀዋል።

ይህ ግጭት በአፍሪካ ቀንድ ውስጥ ከፍተኛ አለመረጋጋትን ሊያስከትል ይችላል። የኢትዮጵያና የኤርትራ ግንኙነት ወደ ጦርነት ተቀይሯል። የሱዳን ጦርነት እና የሶማሊያ አለመረጋጋት ደግሞ ይህን ቀውስ ሊያባብሱ ይችላሉ። ለትግራይ ህዝብ ደግሞ የጦርነት መመለስ ፍርሃትን ይዞ መጥቷል። በትግራይ ህዝብ "የዚህ ጦርነት ዋጋ ምን ይሆናል?" የሚለው ጥያቄ በድጋሚ ተነስቷል።