የአንበሳ ባንክ የቦርድ ቀውስ እና የብሔራዊ ባንክ አስገዳጅ ጣልቃ ገብነት፡ የኮርፖሬት አስተዳደር ህልውና ሲፈተሽ

በኢትዮጵያ የፋይናንስ ኢንዱስትሪ ውስጥ የመልካም አስተዳደርና የሕግ የበላይነት መከበር ለዘርፉ ጤናማነት ወሳኝ መሠረት ነው። ሰሞኑን የወጡ የብሔራዊ ባንክ ሰነዶች እንደሚያሳዩት፣ የአንበሳ ኢንተርናሽናል ባንክ አክሲዮን ማኅበር የውስጥ የቦርድ አባላት አለመግባባትና ክፍፍል ተቋሙን ከፍተኛ ሥጋት ላይ ጥሎታል።

የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ በደረሱት ተደጋጋሚ ጥቆማዎች መሠረት ባደረገው ልዩ ምርመራ፣ ባንኩ በ21ኛው ጠቅላላ ጉባዔው ያካሄደውን የቦርድ አባላት ምርጫ ሙሉ በሙሉ ውድቅ አድርጎታል። አንበሳ ባንክ ውሳኔው እንዲቀለበስና በድጋሚ እንዲታይ ሰኔ 17 ቀን 2018 ዓ.ም. በደብዳቤ ቢጠይቅም፣ ብሔራዊ ባንክ ግን የቀረበውን ቅሬታ ውድቅ በማድረግ ቀዳሚ ውሳኔው ጸንቶ እንደሚቀጥል አስታውቋል።

የችግሩ መነሻ አንበሳ ባንክ ባካሄደው 21ኛው ጠቅላላ ጉባዔ ላይ የቦርድ አባላት ምርጫ ማከናወኑ ነበር። ሆኖም በሂደቱ ላይ የቀረቡ ጥቆማዎችንና ጥቅማጥቅሞችን ተከትሎ ብሔራዊ ባንክ ባደረገው ልዩ ምርመራና የቅርብ ክትትል፣ በባንኩ የዲሬክተሮች ቦርድ አባላት መካከል ከፍተኛ አለመግባባት፣ መከፋፈልና የማግለል ሂደቶች መኖራቸውን አረጋግጧል።

በተለይም ቦርድ ስብሰባ በሚጠራበት ወቅት የተወሰኑ የቦርድ አባላትን ለይቶ ጥሪ እንዳይደረግላቸው በማድረግ የማግለል ሂደት መኖሩ በግልጽ ታይቷል። ይህ ዓይነቱ አሠራር ሕገ-ወጥ ከመሆኑም በላይ፣ በቦርዱ መካከል ያለውን ጥልቅ የሐሳብ ልዩነትና መከፋፈል የሚያሳይ መሆኑን የብሔራዊ ባንክ ሰነዶች ያመለክታሉ። ሰኔ 22 ቀን 2018 ዓ.ም. ከባንኩ የዲሬክተሮች ቦርድ ጋር በተደረገው ውይይት፣ እነዚህ ክፍተቶች የባንኩን የመልካም አስተዳደር ህልውና የሚፈታተኑና ሥጋት ላይ የሚጥሉ ዓቢይ ጉዳዮች መሆናቸው ተረጋግጧል።

ብሔራዊ ባንክ የፋይናንስ ዘርፉን ጤናማነት ለመጠበቅ፣ የገንዘብ አስቀማጮችንና የባለአክሲዮኖችን ጥቅም ለማስጠበቅ ሲባል ጥብቅ ውሳኔዎችን አስተላልፏል። በዚህም መሠረት እ.ኤ.አ. ጁላይ 25 ቀን 2026 ባንኩ 22ኛውን ጠቅላላ ጉባዔ በብሔራዊ ባንክ ቀጥተኛ የምርጫ አስፈጻሚነት እንዲያከናውን ወስኗል።

አንበሳ ባንክ ውሳኔውን ለመቃወም የሞከረ ቢሆንም፣ ተቆጣጣሪው አካል በባንኩ የሚስተዋሉ የኮርፖሬት አስተዳደር ክፍተቶችን ለመቅረፍ ሲባል ውሳኔው እንደማይቀለበስና ጸንቶ እንደሚቀጥል በድጋሚ አረጋግጧል። በመሆኑም ባንኩ በብሔራዊ ባንክ አስፈጻሚነት 22ኛውን የባለአክሲዮኖች ጠቅላላ ጉባዔ በማካሄድ አዳዲስ የዲሬክተሮች ቦርድ ምርጫ ለማከናወን የሚያስፈልጉትን አስገዳጅ ቅድመ ዝግጅቶች በሙሉ በአስቸኳይ እንዲያጠናቅቅ ጥብቅ ማሳሰቢያ ተሰጥቶታል።

የባንክ ቦርድ ዋና ኃላፊነት በሐሳብ ልዩነቶች ላይ በአግባቡ በመወያየት፣ በብሔራዊ ባንክ የኮርፖሬት አስተዳደርና አግባብነት ያላቸው ተዛማጅ መመሪያዎች መሠረት ተዋሕዶ መፍጠርና የተቋሙን ጥቅም ማስቀደም ነው። በአንበሳ ባንክ ላይ የታየው ክፍፍልና አለመግባባት ግን የተቋሙን ህልውና አደጋ ላይ የሚጥልና የገንዘብ አስቀማጮችን ጥቅም ለሥጋት የሚያጋልጥ ነው። ይህ የብሔራዊ ባንክ ጠንካራ ጣልቃ ገብነት፣ በኢትዮጵያ የፋይናንስ ዘርፍ ውስጥ ተጠያቂነትን ለማስፈንና የኮርፖሬት አስተዳደር መላላትን ለመግታት የተወሰደ ወሳኝ የቁጥጥር እርምጃ ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል።