የአዲስ አበባ ባለቤትነት ውዝግብ፡ በሀገራዊ ምክክሩና በፖለቲካው መድረክ ትልቅ አጀንዳ ሆኖ ቀጥሏል

በኢትዮጵያ ወቅታዊ ፖለቲካዊ ውይይቶች እና በሚካሄደው ሀገራዊ ምክክር ውስጥ ከፍተኛ ክርክር እና ልዩነት ከሚነሳባቸው አጀንዳዎች መካከል የመዲናዋ የአዲስ አበባ የህግ፣ የባለቤትነት እና የአስተዳደር ወሰን ጉዳይ በዋናነት ይጠቀሳል። "አዲስ አበባ የማን ናት?" የሚለው መሠረታዊ ጥያቄ የሕገ-መንግሥት ትርጉምን፣ የታሪክ ትረካዎችን፣ የክልሎች ድበርን እና የዜጎችን የመብት ጥያቄ በማቀናጀት በፖለቲካ ኃይሎችና በተበታተኑ ወገኖች ዘንድ ከፍተኛ የሐሳብ መከፋፈል ፈጥሮ ይገኛል።

ሕገ-መንግሥታዊ ማዕቀፉ፡ የፌደራል መዲናነት እና የ'ልዩ ጥቅም' ጥያቄ

የአዲስ አበባን አስተዳደራዊ ሁኔታ በሚመለከት በኢፌዴሪ ሕገ-መንግሥት አንቀፅ 49 ሥር የተደነገጉት ነጥቦች የክርክሩ ዋና መነሻዎች ናቸው፡-

 የከተማዋ ራስን የማስተዳደር መብት፡ በአንቀፅ 49(1) መሠረት አዲስ አበባ የፌደራል መንግሥቱ መዲና እንደመሆኗ መጠን፣ ነዋሪዎቿ ሙሉ የራስን የማስተዳደር ሕገ-መንግሥታዊ መብት አላቸው።

 የኦሮሚያ ክልል 'ልዩ ጥቅም'፡ በአንቀፅ 49(5) መሠረት ደግሞ ከተማዋ በኦሮሚያ ክልል መካከለኛ አቀማመጥ ላይ የምትገኝ በመሆኗ፣ ክልሉ የአገልግሎት አቅርቦት፣ የተፈጥሮ ሀብት አጠቃቀም እና የጋራ አስተዳደርን በተመለከተ "ልዩ ጥቅም" እንዳለው ተደንግጓል።

የኦሮሞ ብሔረሰብ መብት ተሟጋቾች እና የፖለቲካ አካላት ከተማዋን "ፊንፊኔ" ብለው በመጥራት፣ መዲናዋ በታሪክ የኦሮሞ አባቶች መሬት እንደሆነችና የከተማዋ መስፋፋት የአካባቢውን አባወራዎች ካስወጣበት የታሪክ ስህተት አንጻር የ"ልዩ ጥቅም" አንቀፅ በተግባር መተርጎም አለበት ሲሉ ይከራከራሉ። በተጨማሪም የባህል፣ የቋንቋ እና የማህበራዊ-ኢኮኖሚያዊ መብቶች በህግ ሊረጋገጡ እንደሚገባ ያመላክታሉ።

በሌላ በኩል፣ የተለያዩ ሲቪክ ማህበራት፣ የከተማዋ ነዋሪዎች ተወካዮች እና የፖለቲካ ፓርቲዎች አዲስ አበባ የሁሉም ብሔር ብሔረሰቦች ስብጥር የሚገኝባት፣ የብዝሃ-ባህል መዲና እንደሆነች ይሞግታሉ። ነዋሪዎች ያሏቸውን የራስን የማስተዳደር እና የዜግነት መብት አግልሎ የአንድ ወገን ወይም የክልል የበላይነት ማጠናከር የአዲሱን ትውልድ መብት ይጥሳል የሚል አቋም አላቸው።

 የአስተዳደር ወሰን እና አካታችነት፡ አዲስ አበባ ሙሉ በሙሉ በቻርተሯ መሠረት ራሷን የምታስተዳድር የፌደራል ከተማ ሆና ትቀጥል ወይንስ ከዙሪያዋ ካለው የኦሮሚያ ልዩ ዞን ጋር የጋራ አስተዳደር ይኑራት በሚለው ላይ ሰፊ ልዩነት አለ።

 የቋንቋ እና የውክልና ጥያቄ፡ አፋን ኦሮሞ ከአማርኛ ጎን ለጎን በመዲናዋ የሥራ ቋንቋ ይሁን የሚለው ጥያቄ እና በመዘጋጃ ቤት ውሳኔዎች ላይ ያለው የውክልና ድርሻ ሌላው የአስተያየት መከፋፈል የታየበት ነጥብ ነው።

 የከተማ መስፋፋት እና የመሬት ይዞታ፡ የከተማዋ የወደፊት ልማት እና የመሬት አጠቃቀም በዙሪያዋ ያሉ አርሶ አደሮችን በማፈናቀል ሊከናወን አይገባም በሚለው ላይ መግባባት ቢኖርም፣ የወሰን ማካለሉ ሂደት አሁንም ውዝግብ ያስነሳል።

 ሀገራዊ እና ዲፕሎማሲያዊ ሚና፡ አዲስ አበባ የሀገሪቱ የኢኮኖሚ ማዕከል እንዲሁም የአፍሪካ ህብረት እና የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት (UNECA) መቀመጫ በመሆኗ፣ አስተዳደሯ አህጉራዊና ዓለም አቀፋዊ ተፅዕኖ እንዳለው ይታመናል።

የህግ ባለሙያዎች እና የፖለቲካ ተንታኞች እንደሚገልፁት፣ የአዲስ አበባን የባለቤትነት እና የአስተዳደር ጥያቄ በጥቁር እና ነጭ (አሸናፊ እና ተሸናፊ) አስተሳሰብ መፍታት አይቻልም። ይልቁንም የነዋሪዎችን ሕገ-መንግሥታዊ የራስን የማስተዳደር መብት እና የዙሪያውን ክልል ታሪካዊና ጂኦግራፊያዊ ትስስር ያገናዘበ የጋራ የትብብር ማዕቀፍ መዘርጋት ለሀገሪቱ ሰላም እና ዘላቂ ልማት ወሳኝ እንደሆነ ይጠቁማሉ። የመዲናዋ የወደፊት ዕጣ ፈንታ በሀገራዊ ምክክሩ መድረክ እንዴት እንደሚያልቅ መላው የሀገሪቱ ህዝብ በትኩረት የሚከታተለው አጀንዳ ሆኗል።