የመዋቅር ማሻሻያው የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲን የራስ ገዝነት ተስፋ እየፈተነው ይገኛል

አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ለበርካታ አስርት ዓመታት የኢትዮጵያ ከፍተኛ ትምህርት ፈር ቀዳጅ እና አንጋፋ ተቋም በመሆን ሲያገለግል ቆይቷል። በቅርብ ጊዜያት ደግሞ ተቋሙን ከቀድሞው አሰራር በማላቀቅ ዘመናዊ፣ ተወዳዳሪ እና አለም አቀፍ ደረጃውን የጠበቀ ለማድረግ በማሰብ ተቋማዊ ራስ ገዝነቱን (Institutional Autonomy) ለማረጋገጥ ሰፊ ጉዞ ጀምሯል። ሆኖም ይህ የነፃነት እና የለውጥ ጉዞ ላለፉት ሁለት ዓመታት ሲተገበር ቆይቶ፣ ዛሬ ላይ ያልተጠበቁ እና ከባድ ፈተናዎችን ይዞ ብቅ ብሏል።

በተለይም ይህ የለውጥ ሂደት በመቶዎች የሚቆጠሩ የዩኒቨርሲቲው የራሱ ሰራተኞች ከስራ ገበታቸው ውጪ እንዲሆኑ ወይም ትክክለኛ ቦታ እንዳያገኙ በማድረጉ ትልቅ መነጋገሪያ ሆኗል። ተቋሙን በአዲስ መልክ ለማደራጀት እና የተሻለ አሰራርን ለመዘርጋት በተደረገው መጠነ ሰፊ የሰራተኞች ምዘና እና የመዋቅር ማስተካከያ እርምጃ፣ ወደ 500 የሚጠጉ የአስተዳደር ዘርፍ ሰራተኞች እንዲሁም 50 የሚሆኑ የአካዳሚክ (የማስተማር) ዘርፍ ሰራተኞች ያለ ምደባ መቅረታቸው ታውቋል።

በዚህ ጉዳይ ላይ ለአዲስ ፎርቹን ጋዜጣ ማብራሪያ የሰጡት የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ፕሬዝዳንት ዶ/ር ሳሙኤል ክፍሌ እና የዩኒቨርሲቲው ከፍተኛ አመራሮች፣ የተፈጠረውን ክፍተት ለማስተካከል ጥረት እየተደረገ መሆኑን ገልጸዋል። እንደ አመራሮቹ ገለፃ ከሆነ፣ እስካሁን ድረስ ማንኛውም ሰራተኛ ከስራው አልተባረረም፤ ወይም ኮንትራቱ አልተቋረጠም። አመራሮቹ አክለውም ያለ ምደባ ለቀሩት ሰራተኞች የተለያዩ ተገቢ የሆኑ አማራጮች መዘጋጀታቸውን አስታውቀዋል።

ከነዚህም አማራጮች መካከል በዕድሜያቸው ወይም በአገልግሎት ዘመናቸው መሰረት ሰራተኞቹ በጡረታ እንዲሰናበቱ ማድረግ፣ ህጉ በሚፈቅደው መሰረት ተገቢውን የካሳ ክፍያ ወስደው በገዛ ፈቃዳቸው ከስራ እንዲለቁ ማድረግ፣ ወይም ደግሞ ወደፊት በሚፈጠሩ አዳዲስ የስራ እድሎች ላይ በድጋሚ እስኪመደቡ ድረስ በትዕግስት መጠበቅ የሚሉት ይገኙበታል። የዩኒቨርሲቲው አስተዳደር ይህ የመዋቅር ማሻሻያ የተቋሙን አቅም ለማሳደግ፣ ብክነትን ለመቀነስ እና ቀልጣፋ አሰራርን ለመዘርጋት እንጂ ሰራተኞችን ለመጉዳት ታስቦ እንዳልተደረገ አጥብቆ ይከራከራል።

ሰራተኞቹን ያለ ምደባ ያስቀረው የምዘና እና የማጣራት ሂደት በሁለት ዋና ዋና መንገዶች በጥንቃቄ የተከናወነ ነበር። የመጀመሪያው የአስተዳደር ሰራተኞችን የሚመለከት ሲሆን፣ የነዚህን ሰራተኞች ብቃት፣ እውቀት እና ክህሎት ለመመዘን ዩኒቨርሲቲው ፈተናዎችን አዘጋጅቶ ነበር። በነዚህ ፈተናዎች ላይ የተመዘገበው ውጤት ሰራተኞቹን በአዲሱ መዋቅር ውስጥ ለመመደብ እንደ ዋነኛ መለኪያ አገልግሏል። በዚህም ፈተናውን ማለፍ ያልቻሉ ሰራተኞች ከምደባ ውጪ ሆነዋል። 

በሌላ በኩል ደግሞ፣ የአካዳሚክ ወይም የማስተማር ዘርፍ ሰራተኞች ምዘና የተካሄደው መምህራኑ ያላቸው የትምህርት ዝግጅት እና አሁን እያስተማሩት ካለው የትምህርት መስክ ጋር ያለውን ተዛማጅነት (Qualification Match) መሰረት በማድረግ ነው። በዚህም መሰረት የትምህርት ዝግጅታቸው ከሚያስተምሩት የትምህርት ዓይነት ጋር የማይጣጣም መምህራን፣ እንዲሁም አስፈላጊውን የአካዳሚክ መመዘኛ ያላሟሉ አካላት ከምደባ ውጪ እንዲሆኑ ተደርጓል።

ምንም እንኳን በርካታ ሰራተኞች ያለ ምደባ ቢቀሩም፣ ይህ የመዋቅር ማሻሻያ በተቃራኒው ወደ 300 የሚጠጉ አዳዲስ የስራ መደቦችን ክፍት አድርጓል። እነዚህ ክፍት የሆኑ አዳዲስ የስራ መደቦች ሙሉ በሙሉ በብቃት፣ በእውቀት እና በግልፅ ውድድር ላይ ብቻ ተመስርተው የሚሞሉ ይሆናሉ። ይህ አካሄድ ዩኒቨርሲቲው ብቁ የሆኑ አዳዲስ ባለሙያዎችን እና ወጣት ምሁራንን ወደ ተቋሙ እንዲስብ ትልቅ እድል የሚሰጠው ነው።

በሌላ በኩል ደግሞ፣ ከምደባ ውጪ የሆኑ ሰራተኞችን በተመለከተ ዩኒቨርሲቲው አንድ ተስፋ ሰጭ እቅድ ይዟል። ይኸውም ዩኒቨርሲቲው የገቢ አቅሙን ለማሳደግ ወደፊት ለመክፈት ባቀዳቸው የንግድ እና የገቢ ማስገኛ ተቋማት ውስጥ እነዚህን ሰራተኞች በማካተት የስራ እድል እንዲያገኙ ለማድረግ ታቅዷል። ይህ እቅድ ከተሳካ፣ ዩኒቨርሲቲው ራስ ገዝ በመሆን የራሱን ገቢ በራሱ የማመንጨት አቅሙን ከማሳደጉም በላይ የሰራተኞቹን የስራ ዋስትና መጠበቅ ይችላል ተብሎ በፅኑ ይታመናል።

የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ እያካሄደ ያለው ይህ የራስ ገዝነት ሽግግር እና የመዋቅር ማሻሻያ እርምጃ የዩኒቨርሲቲው የውስጥ ጉዳይ ብቻ አይደለም። ይልቁንም በሀገሪቱ ውስጥ ላሉ ሌሎች ከፍተኛ የትምህርት ተቋማት እንደ ትልቅ ማሳያ እና የሙከራ ማዕከል (Test Case) ተደርጎ የሚወሰድ ታሪካዊ ክስተት ነው። በአሁኑ ወቅት በኢትዮጵያ ውስጥ ከሚገኙ 46 የመንግስት ዩኒቨርሲቲዎች መካከል ጅማ ዩኒቨርሲቲ፣ መቐለ ዩኒቨርሲቲ፣ ባህር ዳር ዩኒቨርሲቲ እና ጎንደር ዩኒቨርሲቲዎች ተመሳሳይ የራስ ገዝነት ጉዞ ለመጀመር በከፍተኛ ዝግጅት ላይ ይገኛሉ።

በመሆኑም የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የሽግግር ሂደት፣ በሂደቱ የሚያጋጥሙት ውስብስብ ፈተናዎች እና አመራሩ የሚወስዳቸው የመፍትሄ እርምጃዎች ለእነዚህ ዩኒቨርሲቲዎች ትልቅ ትምህርት እና የልምድ ምንጭ የሚሰጥ ይሆናል። ሌሎች ዩኒቨርሲቲዎች ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ስህተቶች በመማር የራሳቸውን የሽግግር ሂደት የተሻለ ለማድረግ ይጥራሉ ተብሎ ይጠበቃል።

የዩኒቨርሲቲው ማህበረሰብ እና የትምህርት ባለሙያዎች ይህንን የለውጥ ሂደት በተቀላቀለ ስሜት ነው የሚመለከቱት። በአንድ በኩል፣ ዩኒቨርሲቲው አለም አቀፍ ተወዳዳሪነቱን ለማሳደግ እና የትምህርት ጥራቱን ለማረጋገጥ እንዲህ አይነት ስር ነቀል የሆኑ የሪፎርም ስራዎች የግድ አስፈላጊ መሆናቸውን የሚያምኑ በርካታ ምሁራን አሉ። በሌላ በኩል ደግሞ፣ የሰራተኞች ማህበር ተወካዮች የሰራተኞችን የእለት ተእለት ኑሮ ከግምት ውስጥ ያስገባ የሽግግር ሂደት ሊኖር ይገባል በማለት ስጋታቸውን ይገልፃሉ። 

በመጨረሻም፣ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ተቋማዊ ነፃነቱን አውጆ ራሱን በራሱ ለማስተዳደር ሲነሳ፣ ከሁለት ዓመታት በኋላ ይህ ነፃነት በመቶዎች የሚቆጠሩ የራሱን ሰራተኞች የቦታ እና የስራ ዋስትና ዋጋ አስከፍሎታል። የዚህ ታሪካዊ ዩኒቨርሲቲ የወደፊት ስኬት የሚወሰነው፣ ራስ ገዝነቱን ከሰራተኞቹ ደህንነት እና መብት ጋር እንዴት አስማምቶ ማስኬድ ይችላል በሚለው ላይ ነው።

ማስታወሻ፡-
ዩኒቨርሲቲውን ራስ ገዝ ለማድረግ የተደረገው የመዋቅር ማሻሻያ ወደ 500 የሚጠጉ የአስተዳደር እና 50 የአካዳሚክ ሰራተኞችን ያለ ምደባ አስቀርቷል።

የዩኒቨርሲቲው አመራሮች እስካሁን ከስራ የተባረረ ሰራተኛ አለመኖሩን ገልጸው፤ የተነኩት ሰራተኞች በጡረታ የመሰናበት፣ የካሳ ክፍያ የመውሰድ ወይም በሌላ የስራ መደብ እስኪመደቡ የመጠበቅ አማራጭ እንዳላቸው ቃል ገብተዋል። 

የአስተዳደር ሰራተኞች በፈተና የተመዘኑ ሲሆን፣ የአካዳሚክ ሰራተኞች ደግሞ የትምህርት ዝግጅታቸው ከሚያስተምሩት መስክ ጋር ባለው ተዛማጅነት ታይተዋል። 

የተደረገው ማሻሻያ በብቃት ላይ ተመስርተው የሚሞሉ 300 አዳዲስ የስራ መደቦችን ክፍት ያደረገ ሲሆን፣ ያለ ምደባ የቀሩት ሰራተኞች ወደፊት በሚቋቋሙ የንግድ ተቋማት ውስጥ ሊካተቱ እንደሚችሉ ታቅዷል።

ጅማ፣ መቐለ፣ ባህር ዳር እና ጎንደር ዩኒቨርሲቲዎች ተመሳሳይ እርምጃ ለመውሰድ በዝግጅት ላይ ባሉበት በአሁኑ ወቅት፣ የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ለ46ቱ የመንግስት ዩኒቨርሲቲዎች እንደ ዋነኛ የሙከራ ማዕከል (Test Case) ሆኖ እያገለገለ ይገኛል።