የቤተ-እስራኤላውያንን ስውር ታሪክ የሚያወሳው “ከምኩራቡ በስተጀርባ” የተሰኘ መጽሐፍ ተመረቀ

አርዕስተ ዜና

በዶክተር ኢዮስያስ እሱንዳለ ተፅፎ ለአንባቢያን የቀረበው “ከምኩራቡ በስተጀርባ” የተሰኘው መጽሐፍ የቤተ-እስራኤላውያንን ታሪክ ይተነትናል። ስራው በአዲስ አበባ ቀጨኔ እና ጉለሌ ሰፈሮች የሚኖሩ “ባለ እጆች” እየተባሉ የሚጠሩ የህብረተሰብ ክፍሎች የገጠማቸውን የማንነት ጥያቄ እና ማህበራዊ መገለል በሚገባ ይዳስሳል። ደራሲው የራሳቸውን የዶክትሬት ጥናት መሰረት በማድረግ ታሪካዊዎቹን \"ዘመቻ ሙሴ\" እና \"ዘመቻ ሰለሞን\" ከልብ ወለድ ጋር አዋህደው አቅርበዋል።

የመጽሐፉ የቋንቋ አማካሪ ዶ/ር ዘላለም ግርማ ሰፊ ማብራሪያ እና እውቅና ሰጥተዋል። ዶ/ር ዘላለም በመጽሐፉ ዳሰሳቸው እንዳስቀመጡት፣ ስራው በአዲስ አበባ ቀጨኔ እና ጉለሌ ሰፈሮች የሚኖሩ “ባለ እጆች” እየተባሉ የሚጠሩ የህብረተሰብ ክፍሎች የገጠማቸውን የማንነት ጥያቄ እና ማህበራዊ መገለል በሚገባ ይዳስሳል። ዶ/ር ዘላለም አክለውም “ፈላሻ” እና “ካይላ” የሚሉ ስያሜዎች በማህበረሰቡ ላይ ያሳደሩትን የዘመናት ስነ-ልቦናዊ ጠባሳ መጽሐፉ በግልፅ እንደሚያሳይ መስክረዋል።

በምርቃት ስነ-ስርዓቱ ላይ ደራሲው የወላጆቻቸውን የ55 ዓመታት የትዳር ጽናት እና ባህላዊ እሴት በማጉላት ካባ ያለበሱ ሲሆን፣ በርካታ ታዋቂ ግለሰቦችም ታድመዋል።

ዜና በዝርዝር

በኢትዮጵያ ማህበራዊ እና ፖለቲካዊ ታሪክ ውስጥ ለዘመናት በስፋት ሳይነገሩ በስውር ከቆዩ ጉዳዮች መካከል አንዱ የቤተ-እስራኤላውያን (በተለምዶ “ባለ እጆች” የሚባሉት) የህይወት ውጣ ውረድ እና የማንነት ጥያቄ ነው። ይህንን ለዘመናት ሲንከባለል የመጣ ማህበራዊ ስብራት እና ታሪካዊ ዳራ በስፋት የሚተነትነው “ከምኩራቡ በስተጀርባ” የተሰኘው አዲስ መጽሐፍ በይፋ ተመርቆ ለአንባቢያን ቀርቧል። 

በደራሲ ዶክተር ኢዮስያስ እሱንዳለ የተሰናዳውን ይህን አጓጊ ስራ በተመለከተ፣ የመጽሐፉ የቋንቋ አማካሪ የሆኑት ዶ/ር ዘላለም ግርማ በመጽሐፉ ዳሰሳቸው እንዳብራሩት፣ ይህ ስራ በእውነተኛ ታሪክ ላይ የተመሰረተ ልብ ወለድ ሲሆን፣ በቀጨኔ አካባቢ በሚኖሩ የማህበረሰብ ክፍሎች (ቤተ እስራኤላውያን/ፈላሻ/ካይላ) ማንነት፣ ታሪክ፣ ሀይማኖታዊ እና ማህበራዊ ውጣ ውረዶች ላይ ትልቅ ብርሃን የፈነጠቀ ነው።

ዶ/ር ዘላለም ግርማ በመጽሐፉ ዋና ዋና ነጥቦች ላይ በሰጡት ማብራሪያ መሰረት፣ የታሪኩ ማዕከላዊ ገፀ-ባህሪ የሆነው አባተ የተባለ ወጣት ምሁር ነው። በፋይናንስ እና ቢዝነስ አድሚኒስትሬሽን የሁለተኛ ዲግሪውን አጠናቆ የዶክትሬት (PhD) ትምህርቱን በመከታተል ላይ የሚገኘው አባተ፣ ያደገበት ማህበረሰብ የሚደርስበትን ባህላዊ ጫና፣ መገለል እና ስድብ መነሻ በማድረግ ውስጣዊ የማንነት ፍለጋ ጉዞ ይጀምራል። ዶ/ር ዘላለም እንዳስገነዘቡት፣ ደራሲው ለማህበረሰቡ ኢኮኖሚያዊ እና ማህበራዊ ችግሮች ሳይንሳዊ እና ታሪካዊ ምላሽ ለመስጠት መነሳቱ ታሪኩን ከግል ስሜት ወደ ማህበራዊ መፍትሔ ያሸጋግረዋል።

በዚህም ሂደት የአባተ ጉዞ ከቀጨኔው የምኩራብ አምልኮ ሚስጥር ጀምሮ፣ ከአባቱ አባ ቢተው ጋር ወደ ደብረብርሃን ገዳም እስከሚያደርገው ጉዞ ድረስ ይዘልቃል። በተጨማሪም ዶ/ር ዘላለም እንደገለፁት፣ አባተ በዚሁ የአውቶብስ ጉዞ ላይ “ሰላም” ከተባለች ክሊኒካል ነርስ ጋር ተዋውቆ የሚያደርገው ፍልስፍናዊ ውይይት እና የፍቅር ታሪክ መጽሐፉን ይበልጥ ሳቢ አድርጎታል።

መጽሐፉ ታሪካዊ ክስተቶችን ወደኋላ በመመለስ የዳን ነገድ በግብፅ በኩል አድርጎ ወደ ኢትዮጵያ ከገባበት ጊዜ ጀምሮ ያለውን ዳራ ይዳስሳል። በተጨማሪም በ1977 ዓ.ም. የተካሄደውን “ዘመቻ ሙሴ” (Operation Moses) እና በ1983 ዓ.ም. በአጭር ሰዓታት ውስጥ በርካታ ሰዎችን በአውሮፕላን ያጓጓዘውን “ዘመቻ ሰለሞን” (Operation Solomon) የፍልሰት ውጣ ውረዶች በከፍተኛ የታሪክ መረጃዎች አስደግፎ በማቅረቡ ረገድ መጽሐፉ ስኬታማ መሆኑን ዶ/ር ዘላለም መስክረዋል።

ከታሪካዊ ሁነቶች ባሻገር፣ ስራው የዕለት ተዕለት ህይወትን እና ተጨባጭ ሁኔታዎችን በጉልህ እንደሚያሳይ የገለፁት ዶ/ር ዘላለም መጽሐፉ ከአንድ ተራ ልብ-ወለድነት ያለፈ፣ ማህበረሰባዊ መገለልን፣ ድንቁርናን እና የሰዎች ክፍፍልን በመቃወም፤ በታማኝነት፣ በእውቀት እና በፍቅር ላይ የተመሰረተ ማህበረሰብ እንዲገነባ አጥብቆ የሚመክር የፍትህ እና የጽናት መገለጫ ነው ብለዋል።

በደማቅ ሁኔታ በተካሄደው የመጽሐፍ ምርቃት መርሃ-ግብር ላይ ዶ/ር ኢዮስያስ የወላጆቻቸውን (የአባ ቢተው እና የባለቤታቸውን) የ55 ዓመታት የትዳር ፅናት ካባ በማልበስ ማክበራቸው የዕለቱ ልዩ ድምቀት ነበር። ይህ ተግባር ጠንካራ የቤተሰብ እሴቶችን የሚያጎላ ነው። በምርቃቱ ስነ-ስርዓት ላይ ለማህበረሰቡ ትልቅ አስተዋፅዖ ያበረከቱ ታዋቂ ግለሰቦች የተገኙ ሲሆን፤ ከእነሱም መካከል ደራሲ እና ገጣሚ ከፈለኝ ዘለለው፣ መጋቢ ዶክተር ስለሺ ከበደ፣ የህክምና ድጋፍ አስተባባሪዋ ወ/ሮ ዘነበች እና የማህበረሰብ ተወካዩ አባ እሸቱ ይገኙበታል። እንዲሁም አቶ ሰለሞን አሰፋ፣ መጋቢ ደምስ ማሞ እና ወጣት ሚኪያስ ለገሰ ታድመዋል። 

በአጠቃላይ “ከምኩራቡ በስተጀርባ” የተሰኘው ይህ መጽሐፍ ለዘመናት ተሸፍነው የቆዩ ታሪካዊ እውነታዎችን ለትውልድ የሚያስተላልፍ ከፍተኛ እሴት ያለው ልዩ ስራ መሆኑን አስተያየት ሰጪዎች ገልፀዋል።