የቶጎ የፖለቲካ ቀውስ እና የስልጣን ሽግግር፡ ዜጎች በከፍተኛ ስቃይ እና ግፍ ውስጥ መውደቃቸው ተገለጸ

በቶጎ ሀገር የሚስተዋለው የፖለቲካ አለመረጋጋት እና አፈና ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተባባሰ መምጣቱን ከቅርብ ጊዜ ወዲህ የወጡ መረጃዎች ያመለክታሉ። ፋኡሬ ግናሲንግቤ በፈረንሳይኛ አቆጣጠር ከ2005 ዓመታት ጀምሮ የአገሪቱ ፕሬዚዳንት በመሆን ስልጣን ላይ የቆዩ ሲሆን፣ ይህንን ስልጣን የያዙት አባታቸው በስራ ላይ እያሉ ከሞቱ በኋላ ነበር።

በዚህም ወቅት የአፍሪካ ህብረት ይህንን ድርጊት መፈንቅለ መንግስት ሲለው፣ የተባበሩት መንግስታት ድርጅትም በተከተሉት ተቃውሞዎች እስከ 500 የሚደርሱ ሰዎች ሕይወት ማጣታቸውን ገምቷል። ግድያዎቹ እና አፈናዎቹ የተፈጸሙት በወታደራዊ የደንብ ልብስ በሌላቸው እና ከገዢው ፓርቲ ሚሊሻዎች ጋር በመቀናጀት በሚንቀሳቀሱ ኃይሎች አማካኝነት እንደነበር ተገልጿል። 

ሁኔታዎች እየተባባሱ ሲሄዱ በግንቦት 2024 ፓርላማው ቀጥተኛ የፕሬዚዳንታዊ ምርጫዎችን በመሰረዝ የሀገሪቱን የስልጣን መዋቅር ቀይሯል። በዚህም መሰረት የስራ አስፈፃሚ ስልጣን ከፕሬዚዳንትነት ወደ አዲስ የስልጣን ጽህፈት ቤት የተዛወረ ሲሆን፣ ይህም ጽህፈት ቤት ምንም አይነት የጊዜ ገደብ የሌለው በመሆኑ ከፍተኛ ውዝግብ አስነስቷል።

ከአንድ ዓመት በኋላም ግናሲንግቤ ከፕሬዚዳንትነት ተነስተው የሚኒስትሮች ምክር ቤት ፕሬዚዳንት በመሆን ተሾሙ፤ ይህ ውሳኔም ሌላ ሕዝባዊ ምርጫ ሳያደርጉ ሀገሪቱን በበላይነት እንዲመሩ መንገድ ከፍቶላቸዋል። ሕዝቡም ይህንን እርምጃ "ሕገ-መንግስታዊ መፈንቅለ መንግስት" በማለት በመቃወም ወደ አደባባይ ወጥቷል፤ መንግስትም እንደለመደው ከፍተኛ የሆነ የአፈና እና የኃይል እርምጃ ወስዷል።

በሕዝባዊ ተቃውሞዎች ላይ የተወሰደው አረመኔያዊ እርምጃ ከፍተኛ ሰብአዊ ቀውስ ያስከተለ ሲሆን፣ "ላይ ፓጅ ቶጎ" የተባለ ድርጅት ቢያንስ ሰባት ሰዎች (ሁለት ህፃናትን ጨምሮ) መገደላቸውን እና በርካቶች መቁሰላቸውን ዘግቧል። አምነስቲ ኢንተርናሽናል በበኩሉ በእስር ቤቶች ውስጥ ድብደባ እና ስቃይ እንደሚፈጸም አስታውቋል። 

ሌሎች ታዛቢዎችም ከ80 በላይ የሚሆኑ ዜጎች ያለአግባብ መታሰራቸውን አረጋግጠዋል። የኢኮዋስ የትርጉም ፍርድ ቤትም የግናሲንግቤን የምርጫ መሰረዝ ህገ-መንግስታዊነት መርምሮ፣ በጥር 2026 ውሳኔው እነዚህ ለውጦች የዲሞክራሲን መሰረታዊ መርሆች የሚጥሱ እና ሕገ-መንግስታዊ ያልሆነ የመንግስት ለውጥ መሆናቸውን አሳውቋል።

ተቃውሞዎችን ለመግታት የሚንቀሳቀሱት አካላት (የሚሊሻ አባላት እና በስልጣን ላይ ያሉ ባለስልጣናት ወዳጆች) ዜጎችን በማዋከብ፣ በመደብደብ እና ለአስተዳደር አካላት አሳልፎ በመስጠት ረገድ ትልቅ ሚና ይጫወታሉ።

ከተጎጂዎች መካከል ሚሼል ቲቺያሜ የተባለ የጂም አሰልጣኝ በሰኔ 6, 2025 በተደረጉ ሰልፎች ላይ በመሳተፉ ብቻ በሎሜ ዋና አደባባይ በጸጥታ አስከባሪዎች በጭካኔ መደበደቡን ይናገራል። ወታደሮቹ እና ኃይሎቹ እስረኞችን በቀዝቃዛ ውሃ በመንከር፣ ከባድ መረን ያላቸውን ገመዶች በመጠቀም እርቃናቸውን እግራቸውን እና አካላቸውን እንደሚገርፉ ተጎጂዎች በምሬት ይገልጻሉ።

አሚቪ ካታንጋ የተባለች ሌላዋ ተጎጂ እና ሰፊ ማህበረሰብ አባል በበኩሏ ከታሰረች በኋላ በደረሰባት ስቃይና እንግልት የጤና እክል እንደገጠማላት እና ከህክምና ተቋማት የተገኙ መረጃዎች በጭንቅላት፣ በጀርባ እና በአካላት ላይ የደረሱ ከባድ ጉዳቶችን እንደሚያሳዩ ተረጋግጧል።

በሀገሪቱ ውስጥ ያሉ ተሟጋቾች እና ዜጎች በቋሚ ስጋት ውስጥ የሚኖሩ ሲሆን፣ በሰዎች ላይ የሚደርሰው ግፍ ፍጹም ዝምታን የተላበሰ መሆኑ ተጠቁሟል። ለተጎጂዎች ድጋፍ የሚሰጡ የህግ ባለሙያዎች እና ድርጅቶች ፍትህን ለማግኘት ጥረቶችን እያደረጉ ቢሆንም፣ የሀገሪቱ የጸጥታ እና የፍትህ አካላት ለቀረቡላቸው ጥያቄዎች ምላሽ ከመስጠት ተቆጥበዋል።