ከጥይት ድምጽ ይልቅ የጠረጴዛ ዙሪያ ምክክር —በይቅርታና በእውነታ መካከል ያለው የአቋራጭ ፈተና

የኢትዮጵያ ሀገራዊ ምክክር ኮሚሽን ዋና ኮሚሽነር ፕሮፌሰር መስፍን አርዓያ ከአርማ ፖድካስት ጋር ያደረጉት ቆይታ፣ በጦርነትና በፖለቲካዊ አለመረጋጋት ውስጥ ለምትገኝ ሀገር እጅግ አስፈላጊና ተስፋ ሰጪ መልዕክት የያዘ ነው። ዋና ኮሚሽነሩ “መሳሪያዎቻችንን አስቀምጠን መመካከር ስንጀምር ከስህተታችን እንማራለን” ሲሉ የገለጹት ሐሳብ፣ የሀገሪቱን የቆዩ የፖለቲካና የታሪክ ስብራቶች ለመጠገን ውይይት ብቸኛው የሰለጠነ መንገድ መሆኑን ያሳያል። ነገር ግን ይህንን በጎ ራዕይ አሁን ካለው የሀገሪቱ ተጨባጭ መሬት ላይ ካለው እውነታ አንጻር ስንመዝነው፣ ሂደቱ በከፍተኛ ፈተናዎችና ጥያቄዎች የተከበበ መሆኑን እንረዳለን።

​ፕሮፌሰር መስፍን ታሪክን ለበቀልና ለፖለቲካ መጠቀሚያ ማድረግ እንደማይገባ ያሳሰቡት ነጥብ ወቅታዊና አንገብጋቢ ነው። በኢትዮጵያ ፖለቲካ ውስጥ የታሪክ ትረካዎች ማህበረሰብን ለማቀራረብ ሳይሆን፣ የጥልና የመከፋፈያ መሣሪያ ሆነው መቆየታቸው ግልጽ ነው። ኮሚሽነሩ እነዚህ ስህተቶች ታርመው ታሪክ የነገ መማሪያ መስተዋት መሆን አለበት ይላሉ።

​ሆኖም ግን፣ ዋናው ፈተና የሚጀምረው እዚህ ላይ ነው። በሀገሪቱ ያሉ የተለያዩ የፖለቲካ ኃይሎችና ልሂቃን የየራሳቸውን የታሪክ አረዳድ እንደ ፍጹም እውነት አድርገው በሚወስዱበትና ሌላውን በሚያገሉበት ሁኔታ ውስጥ፣ እንዴት ባለ መስተዋት ላይ መመልከት ይቻላል? ያለፉ ስህተቶችን በግልጽ አምኖ መቀበልና ይቅርታን ማስቀደም የሚቻለው፣ ሁሉም ወገኖች የጋራ መፍትሔ ለመፈለግ እኩል ቁርጠኝነት ሲኖራቸው ብቻ ነው። አሁን ባለው ሁኔታ ግን የታሪክ ትረካዎች አሁንም ድረስ የጦርነትና የቅስቀሳ ነዳጅ መሆናቸው አልቆመም።

​የምክክሩ ትልቁ መሠረት “መሳሪያን አስቀምጦ ወደ ጠረጴዛ መምጣት” የሚለው መርህ ነው። ፕሮፌሰር መስፍን ይህንን ሲሉ የሰላምን አማራጭ የሌለው መንገድ ለማሳየት ነው። ነገር ግን ይህ ጥሪ እየቀረበ ባለበት በአሁኑ ወቅትም ቢሆን፣ በሀገሪቱ የተለያዩ አካባቢዎች የትጥቅ ግጭቶችና የጥይት ድምጾች አልቆሙም።

​የታጠቁ ኃይሎች በኮሚሽኑ ሂደትና ገለልተኝነት ላይ እምነት አጥተው ከመድረኩ ውጭ በሆኑበት፣ እንዲሁም መንግሥትም ቢሆን ወታደራዊ እርምጃዎችን በስፋት በሚቀጥልበት ሁኔታ “መሳሪያን አስቀምጦ መመካከር” የሚለው ሐሳብ ከመሬት የራቀ ምኞት የመሆን ዕድሉ ሰፊ ነው። ምክክሩ ትርጉም ያለው እንዲሆን በመጀመሪያ ግጭቶችን የሚያቆም፣ የታጠቁ ኃይሎችን የሚያካትትና በጋራ መተማመንን የሚፈጥር የፖለቲካ ምህዳር መፈጠር አለበት። ይህ ሳይሆን የሚደረግ ምክክር ግን፣ የተወሰኑ የኅብረተሰብ ክፍሎችን ብቻ ያሳተፈና ዘላቂ ሰላም የማያመጣ መደበኛ የውይይት መድረክ የመሆን አደጋ አለው።

​ፕሮፌሰር መስፍን የኮሚሽኑን ስኬት ሲለኩ “የወረዳ ተወካዮች በትክክል በእኩልነት ተሰሚ ሆነው፣ ሐሳባቸውን በነጻነት ገልጸውና ተደምጠው በተወሰኑ አጀንዳዎች ላይ እንኳን መግባባት መቻላቸው ትልቅ ድል ነው” ብለዋል። ይህ ሐሳብ የምክክሩን ሂደት ወደ ታችኛው ማህበረሰብ ለማውረድ መሞከሩን የሚያሳይ በመሆኑ የሚበረታታ ነው።

​ነገር ግን በተጨባጭ በየአካባቢው ያለው የጸጥታ ችግር፣ የዜጎች የመንቀሳቀስ ነጻነት መገደብና የፍርሃት ድባብ፣ ተወካዮች ምን ያህል ሐሳባቸውን “በነጻነት” የመግለጽ ዕድል አላቸው? የሚለው ጥያቄ መመለስ አለበት። በአካባቢ አስተዳዳሪዎችና በታጠቁ ኃይሎች ተጽዕኖ ስር ሆነው የሚመረጡ ተወካዮች፣ የማህበረሰቡን እውነተኛ ብሶትና ፍላጎት ያንጸባርቃሉ ብሎ ማመን አስቸጋሪ ነው።

​በአጠቃላይ፣ የፕሮፌሰር መስፍን አርዓያ መልዕክት ኢትዮጵያ ካለችበት ማጥ ለመውጣት ውይይትና ይቅርታ ብቸኛው አማራጭ መሆናቸውን በጽኑ ያስገነዝባል። ሆኖም ግን፣ የብሔራዊ ምክክር ኮሚሽኑ ስኬት የተንጠለጠለው በበጎ ምኞት ላይ ሳይሆን በመሬት ላይ ባለው ፖለቲካዊ እውነታ ላይ ነው። መንግሥትን ጨምሮ ሁሉም ባለድርሻ አካላት የጦርነት አካሄዳቸውን ገትተው፣ ለውይይቱ እውነተኛና ሁሉን አቀፍ ምህዳር ካልፈጠሩ፣ ምክክሩ የታሪክ ስብራቶችን የሚያክም ሳይሆን፣ ያለፉ ስህተቶችን የምንደግምበት ሌላው የፖለቲካ መድረክ ብቻ ሆኖ ሊቀር ይችላል። እውነተኛው ድል የሚገኘው ከጥይት ድምጽ በበለጠ፣ የጠረጴዛው ዙሪያ ምክክር ሁሉንም በእኩልነት ማቀፍ ሲችል ብቻ ነው።