የኦንላይን ሚዲያ ምዝገባ በኢትዮጵያ፤ ምን አንድምታ አለው?”

ይህ በኢትዮጵያ የመገናኛ ብዙኃን ባለሥልጣን (የመባ) በቅርቡ ይፋ የተደረገው፣ “ሁሉም የዲጂታል ሚዲያዎች” ምዝገባ እንዲያከናውኑ የሚያስገድድ የአዋጅ ማሻሻያ ዝግጅት፣ በሀገሪቱ የዲጂታል ገጽታ እና የሃሳብ ነጻነት ላይ ጉልህ አንድምታ ያለው መዋቅራዊ ለውጥ ነው። ባለሥልጣኑ አሁን ያለውን የበይነ-መረብ (ኦንላይን) ሚዲያዎችን የምዝገባ ሥርዓት “በፈቃደኝነት ላይ የተመሰረተ” መሆኑን እንደ “የሕግ ክፍተት” መቁጠሩ፣ መንግሥት ቁጥጥሩን ወደ ዲጂታሉ ዓለም ይበልጥ ለማስፋት ያለውን ቁርጠኝነት ያሳያል።

የዚህ የፖሊሲ ለውጥ ዋነኛ መነሻ በ2013 ዓ.ም. የወጣው የመገናኛ ብዙኃን አዋጅ ቁጥር 1238/2013 ነው። አዋጁ በወጣበት ወቅት በኢፌድሪ ሕገ-መንግሥት አንቀጽ 29 የተደነገገውን የሃሳብን በነጻነት የመግለጽ መብት ለማጠናከር እና የሚዲያ ምህዳሩን ለማስፋት ያለመ ነበር። በዚህም ምክንያት፣ በኦንላይን ሚዲያ ላይ የሚሰማሩ አካላት ምዝገባን “መጠየቅ ይችላሉ” በሚል እንደ ምርጫ አስቀምጦት ቆይቷል። ነገር ግን ባለፉት ጥቂት ዓመታት እንደ ቲክቶክ፣ ዩቲዩብ እና ፌስቡክ ያሉ ማኅበራዊ ሚዲያዎች በኢትዮጵያ ውስጥ ዋነኛ የዜና እና የፖለቲካ ትንታኔ ምንጭ መሆናቸውን ተከትሎ፣ የቁጥጥር ክፍተት መፈጠሩን ባለሥልጣኑ ያምናል።

ባለሥልጣኑ ይህንን ማሻሻያ የሚያስፈልገው “በበየነ መረብ የሚያጋጥሙ የሥነ-ምግባር እና የሕግ ጥሰቶችን” ለመግታት እንደሆነ ይገልጻል። በተለይም የሐሰተኛ መረጃዎች መበራከት፣ የጥላቻ ንግግሮች እና የሀገሪቱን ሰላምና ጸጥታ አደጋ ላይ የሚጥሉ ይዘቶች መበራከታቸው ለመንግሥት ስጋት መሆናቸው ይታወቃል። ይሁን እንጂ፣ ምዝገባን አስገዳጅ ማድረግ ከሥነ-ምግባር ቁጥጥር ባለፈ፣ ገና በማደግ ላይ ያለውን እና በአማራጭነት የሚያገለግለውን የዲጂታል ሚዲያ ዘርፍ ከመጠን በላይ በሕግ አጥር የመከልከል አደጋ ሊኖረው ይችላል።

ይህ እርምጃ በተለይ ለግለሰብ ይዘት አዘጋጆች (content creators)፣ በሲቪክ ጋዜጠኝነት ላይ ለተሰማሩ እና ለአነስተኛ የዲጂታል ሚዲያ ተቋማት ትልቅ የፋይናንስ እና የአስተዳደር ጫና ሊፈጥር ይችላል። ምዝገባው አስገዳጅ ሲሆን፣ ፈቃድ የመከልከል፣ የመሰረዝ ወይም አስተዳደራዊ ቅጣቶችን የመጣል ስልጣን ለባለሥልጣኑ በሰፊው የሚሰጥ በመሆኑ፣ ሚዲያዎች ራሳቸውን ሳንሱር ወደ ማድረግ (self-censorship) እንዲያዘነብሉ ሊያደርጋቸው ይችላል።

ባጠቃላይ፣ የኢትዮጵያ መገናኛ ብዙኃን ባለሥልጣን እያደረገ ያለው የሕግ ማሻሻያ ዝግጅት፣ የዲጂታሉን ምህዳር በሕግ ማዕቀፍ ውስጥ ለማስገባት የሚደረግ ሙከራ ቢሆንም፣ የቁጥጥር እና የነጻነት ሚዛኑን ጠብቆ መጓዝ ይኖርበታል። የአዋጁ የመጨረሻ መጽደቅ እና የአፈጻጸም ዝርዝሮቹ፣ የኢትዮጵያን የዲጂታል ሚዲያ ወደ ላቀ የሙያ ስነ-ምግባር የሚያሸጋግሩት ወይስ አማራጭ ድምጾችን የሚያጠቡት የሚለውን የሚወስኑ ይሆናሉ።