የቀይ ባህሩ ቼዝ፣ "የጠላቴ ጠላት ወዳጄ ነው"

የሰሜን ምስራቅ አፍሪካ እና የአፍሪካ ቀንድ ጂኦፖለቲካዊ ገጽታ ከፍተኛ መዋቅራዊ ለውጥ እያደረገ ነው። ይህ ለውጥ በቅርቡ በካይሮ በግብፅ ፕሬዝዳንት አብደል ፋታህ ኤል-ሲሲ እና በኤርትራ ፕሬዝዳንት ኢሳይያስ አፈወርቂ መካከል በተካሄደው ከፍተኛ የሥራ መሪዎች ስብሰባ ላይ በግልጽ ታይቷል።

ይህ ስብሰባ ከተለመደው የዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት ባለፈ በቀይ ባህር ኮሪደር፣ በሱዳን የእርስ በርስ ጦርነት እና በሰፊው የክልሉ የኃይል ሚዛን ላይ ትልቅ ተጽዕኖ የሚያሳድር ጠንካራና ስልታዊ ጥምረትን ያረጋገጠ ነው።

እነዚህ ሁለት ሀገራት ጂኦፖለቲካዊ አቅማቸውን እንዲያቀናጁ ያደረጋቸው ምንድን ነው? መልሱ በጋራ የደህንነት ስጋቶች፣ በኢኮኖሚ እድሎች እና በማደግ ላይ ያለውን ቀጠናዊ ተቀናቃኝ ለመመከት ባላቸው የጋራ ፍላጎት ላይ የተመሰረተ ነው።

ለግብፅ ቀይ ባህር ወሳኝ የኢኮኖሚ የደም ሥር ነው። በባቢል መንደብ የባህር ወሽመጥ ላይ የሚቀጥለው አለመረጋጋት ወደ ስዊዝ ካናል የሚሄደውን የንግድ ፍሰት በቀጥታ የሚያደናቅፍ ሲሆን፥ ይህም ካይሮን ከከፍተኛ የትራንዚት ገቢ ያሳጣታል።

ከ1,000 ኪሎ ሜትር በላይ ርዝመት ያለው ድንግል የቀይ ባህር ዳርቻ እና ስልታዊ ጠቀሜታ ያላቸውን የምፅዋ እና የአሰብ ወደቦችን የምትቆጣጠረው ኤርትራ ደግሞ ለዚህ ፍጹም መልክዓ ምድራዊ መደገፊያ ናት።

በውይይቱ ወቅት ሁለቱ መሪዎች የቀይ ባህር አስተዳደር እና ደህንነት "የባህር ዳርቻው ( littoral) ሀገራት ብቸኛ ኃላፊነት" መሆኑን በጽኑ አረጋግጠዋል። ይህ ንግግር ሁለት ዓላማዎችን ይዟል። 

አንደኛው አወዛጋቢ በሆኑ ቀጠናዊ ስምምነቶች አማካኝነት ቀጥተኛ የንግድ እና የወታደራዊ ባህር በር ለማግኘት አጥብቃ ለምትፈልገው እና ወደብ አልባ ለሆነችው ኢትዮጵያ ግልጽ ምልክት መላክ ሲሆን፣ ሁለተኛው ዓላማ ሁለቱ ሀገራት የግብፅን የመሰረተ ልማት እውቀት ከኤርትራ መልክዓ ምድር ጋር በማያያዝ የባህር ላይ የንግድ መስመሮችን ለመጠበቅ ቀጥተኛ የጭነት እና የደህንነት ኮሪደር መፍጠር ነው።

በሌላ በኩል በሱዳን የተከሰተው አስከፊ ግጭት ለካይሮም ሆነ ለአስመራ የህልውና ስጋት ነው። ግብፅ የጎረቤቷን ሱዳንን መረጋጋት ለራሷ ብሄራዊ ደህንነት፣ ለድንበር ቁጥጥር እና ለንግድ ትስስር ድርድር የማይደረግበት ጉዳይ አድርጋ ትመለከተዋለች። በበኩሏ ኤርትራ ከምስራቃዊ ሱዳን ጋር በጣም ስሱ እና ረጅም ድንበር የምትጋራ በመሆኑ የሀገር መፍረስ ቀጠናዊ ተጽእኖ ወደ እሷ እንዳይሻገር ትሰጋለች።

ኤል-ሲሲ እና አፈወርቂ ኃይላቸውን በማስተባበር የሱዳንን የግዛት አንድነት ለመጠበቅ እና የመንግስት ተቋማቶቿን ለመደገፍ አንድ ወጥ ግንባር ለመፍጠር እየሞከሩ ነው። አላማቸው ሀገሪቱ ተከፋፍላ ድንበር ተሻጋሪ ሚሊሻዎች መሸሸጊያ እንዳትሆን መከላከል ነው፤ ምክንያቱም ይህ ከሆነ የሁለቱንም ሀገራት ድንበሮች በቋሚነት ያናጋል።

በአፍሪካ ቀንድ ውስጥ ያለው ትልቁ አጀንዳ ቀጠናውን እያናወጠ ያለው የሃይድሮ ፖለቲካ (የውሃ ፖለቲካ) እና የድንበር ውጥረት ነው። ግብፅ ከታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ (ህዳሴ ግድብ) ጋር በተያያዘ ከኢትዮጵያ ጋር ለረጅም ጊዜ ስትጋጭ የቆየች ሲሆን፥ ይህንን ግድብ በህልውናዋ ላይ የተደቀነ እና የአባይ ውሃ አቅርቦቷን አደጋ ላይ የሚጥል አድርጋ ትመለከተዋለች።

ኤርትራም እ.ኤ.አ. በ2018 አካባቢ ከአዲስ አበባ ጋር አጭር መቀራረብ ብታደርግም፥ የትግራዩ ጦርነት ካለቀ በኋላ ግን ግንኙነቱ በእጅጉ መበላሸቱን አስተውላለች።

ካይሮ እና አስመራ ይህንን ጥምረት መደበኛ በማድረግ ዘርፈ ብዙ የዲፕሎማሲ እና የኢኮኖሚ ጫና መፍጠር የሚችል ስርዓት እየዘረጉ ነው። ይህ የኢትዮጵያን እየሰፋ የመጣውን ቀጠናዊ ፍላጎት ለመግታት ታስቦ የተዘጋጀ "የጠላቴ ጠላት ወዳጄ ነው" የሚ አይነት የተለመደ አሰላለፍ ነው።

ለኤርትራ ይህ አጋርነት ከታሪካዊ የዲፕሎማሲ መገለል የምትወጣበትን መንገድ እና በግብፅ ኢንቨስትመንት አማካኝነት በአሳ ሀብት፣ በማዕድን እና በወደብ ሎጂስቲክስ ዘርፎች የረጅም ጊዜ ኢኮኖሚያዊ መነቃቃትን የምታገኝበትን በር ይከፍትላታል።

ለግብፅ ደግሞ በአፍሪካ ቀንድ ወሳኝ የሆነ ስልታዊ ጥልቀትን እና በዓለም ላይ በከፍተኛ ሁኔታ በሚፈረካከሱበት የንግድ መስመር ላይ አስተማማኝ አጋር እንድታገኝ ያደርጋታል። ይህ ዘዋሪ መስመር ይበልጥ እየጠበቀ ሲሄድ፥ ቀሪው ዓለም የቀይ ባህር አስተዳደር በባህር ዳርቻው ላይ በተቀመጡት ሀገራት እንደገና እየተቀረጸ መሆኑን መገንዘብ ይኖርበታል።