የደቡብ ሱዳኑ ፕሬዚዳንት ሳልቫ ኪር ከመጀመሪያው ብሔራዊ ምርጫ በፊት የመንግሥትን መዋቅር በተኑ

የፕሬዚዳንቱ እርምጃ ለረጅም ጊዜ ለዘገየው ምርጫ እንቅፋቶችን የሚያስወግድ ቢሆንም፣ ያልተገደበ ሥልጣን ሊጨብጡ ይችላሉ የሚል ሥጋትን አጭሯል።

የደቡብ ሱዳኑ ፕሬዚዳንት ሳልቫ ኪር ሀገሪቱ ለመጀመሪያ ጊዜ ለምታካሂደው ብሔራዊ ምርጫ ስትዘጋጅ የሽግግር አንድነት መንግሥቱን በመበተን የኬርቴከር (ጊዜያዊ) አስተዳደር ሾመዋል።

ማክሰኞ ዕለት የወጣው ይህ አዋጅ፣ ለዓመታት የዘለቀውን የእርስ በእርስ ጦርነት ለማስቆም በ2010 ዓ.ም (በፈረንጀኞች 2018) የተደረገውን የሥልጣን ክፍፍል ስምምነት ያበቃ ሲሆን፣ ሳልቫ ኪር ያልተገደበ ሥልጣን ሊጨብጡ ይችላሉ የሚል ሥጋት ፈጥሯል።

የሀገሪቱ ብሔራዊ ቴሌቪዥን ባነበበው አዋጅ መሠረት፣ ሁሉም ምክትል ፕሬዚዳንቶች፣ ሚኒስትሮች እና የአካባቢ አስተዳዳሪዎች ከኃላፊነታቸው የተነሱ ሲሆን የብሔራዊ እና የክልል ምክር ቤቶችም ተበትነዋል።

የዳኝነት እና የደህንነት ተቋማት ባሉበት የሚቀጥሉ ሲሆን፣ ሳልቫ ኪር "በምርጫው ወቅት ቀጣዩ ተመርጦ የሚመጣው ፕሬዚዳንት ሥልጣን እስኪረከብ ድረስ" በሥልጣን ላይ ይቆያሉ ተብሏል።

አዋጁ የወጣው ፓርላማው ፕሬዚዳንት ሳልቫ ኪር በምርጫ ወቅት በሥልጣን ላይ እንዲቆዩ የሚያስችለውን እና በ2018 የሰላም ስምምነት መሠረት የተሾሙትን ሁሉንም ምክትል ፕሬዚዳንቶች የሚያነሳውን የብሔራዊ ምርጫ ሕግ ማሻሻያ ካፀደቀ ከነገው ዕለት በኋላ ነው።

ይህ ማሻሻያ ደቡብ ሱዳን ቀደም ሲል ከሽግግሩ ጋር ተያይዘው የነበሩትን ሁለቱን ሂደቶች፣ ማለትም ቋሚ ሕገ-መንግሥት ማዘጋጀት እና የሕዝብ ቆጠራ ማድረግን ሳታጠናቅቅ፣ ታኅሣሥ 13 ቀን 2019 ዓ.ም (ዲሰምበር 22, 2026) ወደታቀደው ምርጫ እንድታመራ ያደርጋታል።

ዋናው የተቃዋሚዎች ጥምረት ግን የቀረበውን ማሻሻያ ውድቅ አድርጎታል።

ምርጫው መጀመሪያ በ2022 ይካሄዳል ተብሎ ሲጠበቅ የነበረ ቢሆንም ሁለት ጊዜ ተራዝሟል።

በ2018 የሰላም ስምምነት መሠረት ገና ያልተጠናቀቁ ተግባራት፡ ቋሚ ሕገ-መንግሥት ማዘጋጀት፣ መራጮችን መመዝገብ እና ለተፎካካሪ ወገኖች ታማኝ የሆኑ የጦር ኃይሎችን ማዋሃድ ናቸው።

እንደ ተባበሩት መንግሥታት ድርጅት መረጃ፣ ያ ስምምነት የተደረገው ወደ 400,000 ገደማ ሰዎችን የገደለ እና ሚሊዮኖችን ያፈናቀለ የአምስት ዓመት የእርስ በእርስ ጦርነት ከተካሄደ በኋላ ነበር።

የታወቀው የመብቶች ተሟጋች ድርጅት አምነስቲ ኢንተርናሽናል የፕሬዚዳንት ኪርን አዋጅ ሀገሪቱ ወደ መጀመሪያው ምርጫ የምታደርገው "ቁርጠኛ እርምጃ" ሲል ጠቅሶታል። ነገር ግን ምስራቅ እና ደቡብ አፍሪካ የአምነስቲ ኢንተርናሽናል ቀጠናዊ ዳይሬክተር ቲገሬ ቻጉታ፣ ባለስልጣናት "ሕዝቡ የሚመርጥበት እና በምርጫው የሚወዳደርበት ምቹ ሁኔታ እንዲኖር እንዲያረጋግጡ" አሳስበዋል።

በሌላ በኩል ተንታኞች ማሻሻያው ለሳልቫ ኪር ያልተገደበ ቁጥጥር ሊሰጣቸው እንደሚችል  አስጠንቅቀዋል።

የሕግ ባለሙያው እና የሕገ-መንግሥት አዘጋጅ ኮሚቴ የቀድሞ አባል ሚካኤል ዋኒ ለኤኤፍፒ (AFP) ሲናገሩ "ሳልቫ ኪር ያለ ምንም ምክትል ፕሬዚዳንት፣ ያለ አስፈፃሚ አካል እና ያለ ፓርላማ በሥልጣን ላይ የሚቆዩ ብቸኛ ሰው ይሆናሉ" ብለዋል።

ነፃ ተንታኙ ማቾት አሙኦም ለኤኤፍፒ እንደተናገሩት በሕግ ማሻሻያው ላይ ብዙ "ብዥታዎች" አሉ። "አዲሱ ሕግ ለፕሬዚዳንቱ ሙሉ ሥልጣን ይሰጣል... ለሌላ አንድ ወይም ሁለት ዓመታት ያህል ምርጫ ላለማካሄድ እንኳን ሊወስኑ ይችላሉ" ሲሉ አሙኦም ለኤ.ኤፍ.ፒ ገልጸዋል።

ባለፈው ሳምንት ፕሬዚዳንት ኪር ምንም ዓይነት ምክንያት ሳይሰጡ የምርጫ ኮሚሽኑን ኃላፊ ቀይረዋል። የደቡብ ሱዳን ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (SSBC) እንደገለጸው አዲሱ ኃላፊ ገብርኤል ቦል ዴንግ ማጆክ የምርጫውን ዝግጅት እንዲከታተሉ "አዲስ መመሪያ" ተሰጥቷቸዋል።

እነዚህ ዝግጅቶች እየተደረጉ ያሉት የሳልቫ ኪር የረጅም ጊዜ ተፎካካሪ እና የሱዳን ሕዝቦች ነፃነት ንቅናቄ-ተቃዋሚ (SPLM-IO) መሪ ሪክ ማቻር በቤት ውስጥ እስር ላይ እያሉ ነው። ማቻር በሀገር ማዳከም እና በሰው መግደል ወንጀሎች ተከሰሰው ፍርድ ቤት የቀረቡ ቢሆንም የቀረበባቸውን ክስ አስተባብለዋል።

የሽግግር ሂደቱ ጥብቅ የደህንነት ጥበቃ ባለበት ሁኔታ እየተካሄደ ይገኛል።

ኤ.ኤፍ.ፒ እንደዘገበው በዋና ከተማዋ ጁባ በሚገኘው የመንግሥት ህንፃ አካባቢ ፍተሻዎች እና የመንገድ የመዝጋት እርምጃዎች የተደረጉ ሲሆን፣ የደህንነት አባላትም ለሶስት ቀናት ያህል በከፍተኛ ዝግጅት ላይ እንዲቆዩ ታዘዋል።